ความหมายของเสียและการขับถ่าย
ในเซลล์หรือร่างกายของสิ่งมีชีวิต มีปฏิกิริยามากมาย ปฏิกิริยาดังกล่าวเรียกว่า เมแทบอลิซึม ผลของกระบวนการ เมแทบอลิซึมจะทำให้ได้ผลิตภัณฑ์หลายชนิดที่มีประโยชน์ต่อเซลล์และบางชนิดเซลล์ไม่ต้องการหรือเกิดของเสีย (Metabolic waste) ร่างกายจำเป็นต้องกำจัดออก หรือเปลี่ยนเป็นสารที่มีอันตรายน้อยกว่าแล้วกำจัดออกนอกร่างกายภายหลัง ได้แก่ คาร์บอนไดออกไซด์ สารประกอบไนโตรเจนและน้ำ ดังนั้น การกำจัดของเสียที่เกิดจากเมแทบอลิซึม เรียกว่า การขับถ่าย (Excretion)


ภาพที่ 1 (A) ความสัมพันธ์ของระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายของสัตว์
ที่มาของภาพ : http://ksuweb.kennesaw.edu/~jdirnber/Bio2108/Lecture/
LecPhysio/40_04ExchangeSurfaces_CL.jpg

(B) ความแตกต่างระหว่างการขับถ่าย (Excretion) กับการขับกากอาหารที่ย่อยไม่ได้หรือไม่ถูกย่อย (Elimination)
ที่มาของภาพ : http://player.slideplayer.in.th/11/3031800/data/img_exc/img4.jpg

ชนิดของของเสียที่เกิดจากเมแทบอลิซึม (Type of Metabolic waste)
1. ของเสียที่มีธาตุไนโตรเจนเป็นองค์ประกอบ (Nitrogenous wastes) เป็นผลผลิตที่เกิดจากเมแทบอลิซึมของการสลายสารโปรตีนและกรดนิวคลีอิก ซึ่งประกอบด้วย
1.1 แอมโมเนีย (Ammonia ; NH3)
แอมโมเนียมีความเป็นพิษสูง ถ้ามีความเข้มข้นถึงระดับหนึ่งจะเป็นอันตรายต่อเซลล์มาก ต้องกำจัดออกนอกร่างกาย โดยจะกำจัดออกในภาพแอมโมเนียไอออน (NH+4) ซึ่งแอมโมเนียมีคุณสมบัติละลายน้ำได้ดี
การกำจัดต้องใช้น้ำปริมาณมาก เป็นของเสียที่พบได้ในสัตว์น้ำทั้งหมดและปลาส่วนใหญ่ นอกจากนี้สิ่งมีชีวิตบางชนิดสามารถเปลี่ยนแอมโมเนียให้อยู่ในสภาพที่เป็นพิษน้อยลง เช่น ยูเรีย (Uria) หรือกรดยูริก (Uric acid)
1.2 ยูเรีย (Uria)
ยูเรียมีความเป็นพิษน้อยกว่าแอมโมเนียและละลายน้ำได้ทำให้ต้องกำจัดอยู่ในlภาพของสารละลาย ดังนั้นสามารถละลายอยู่ในเลือดได้โดยไม่เป็นอันตรายต่อเซลล์ เป็นของเสียที่ถูกขับออกมาจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ ฉลาม และปลากระดูกแข็งบางชนิด
1.3 กรดยูริก (Uric acid)
เป็นของเสียที่ถูกขับออกมาจากสัตว์พวกแมลง นก สัตว์เลื้อยคลานและหอยที่อาศัยอยู่บนบก โดยการขับถ่ายออกมาปนกับอุจาระในลักษณะครึ่งแข็งครึ่งเหลว การกำจัดกรดยูริกออกนอกร่างกายเป็นกระบวนการที่สูญเสียน้ำน้อยที่สุด เนื่องจากกรดยูริกเป็นสารที่ละลายน้ำได้น้อยและก่อนการกำจัดออกร่างกายสามารถดูดน้ำที่ปะปนมากลับคืนได้เกือบหมด

ภาพที่ 2 แสดงสูตรโครงสร้างของสารประกอบไนโตรเจนที่เกิดจากเมแทบอลิซึมของโปรตีนแลกรดนิวคลีอิกในร่างกายสัตว์
ที่มาของภาพ: http://www.scimath.org/img_exc/uploads/nitrowaste.jpg


2. แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2 )
3. ไฮโดรเจน (Hydrogen) เกลือแร่(Mineral) และ น้ำ (H2O) ที่มากเกินความต้องการ
 
     
Go to the top